ABŞ-dan gələn son hesabatlar quş qripinin bioloji sərhədlərini bir daha genişləndirdiyini göstərir.

Los-Ancelesdə bir baytar klinikası əməkdaşının xəstə pişikdən virusa yoluxması, H5N1-in ev heyvanları vasitəsilə insanlara keçə bildiyini təsdiqləyən ilk rəsmi hal kimi qeydə alınıb.

Təbii qidalanma meylləri son illərdə populyarlıq qazansa da, ev heyvanlarına təqdim edilən çiy qidalar gözlənilməz sağlamlıq risklərini də gündəmə gətirir. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin (CDC) hazırladığı yeni hesabat bu vəziyyətin yalnız heyvanları deyil, birbaşa insanları da təhdid etdiyini ortaya qoyub.

Uzun müddətdir elmi müzakirə mövzusu olan "quş qripi pişikdən insana keçə bilərmi?” sualı bu hadisə ilə rəsmi cavabını tapmış olub. Prosesin mərkəzində 2024-cü ilin sonlarında Los-Ancelesdə ağır simptomlarla klinikaya gətirilən bir ev pişiyi dayanır. Görmə itkisi, halsızlıq və ciddi nəfəs darlığı müşahidə edilən bu pişiyin çiy ət və işlənməmiş süd əsaslı qidalanma rejimi ilə bəsləndiyi müəyyən edilib. Aparılan testlər H5N1 virusunu göstərib və eyni dövrdə oxşar qidalanma vərdişlərinə malik 19 pişiyin daha xəstələndiyi, onların bir hissəsinin isə öldüyü qeydə alınıb.

Ən kritik mərhələ isə heyvanla təmasda olan şəxslər üzərində aparılan araşdırmalar zamanı üzə çıxıb. Yoluxmuş pişiklə təmas edən 139 nəfər izlənərkən, bir baytar əməkdaşının qanında H5N1 antikorları aşkarlanıb. Bu şəxsin yeganə riskli davranışı qoruyucu vasitə olmadan xəstə pişiklə işləməsi və heyvanın bədən mayeləri ilə təmasda olması olub. Quşlar və ya təsərrüfat heyvanları ilə heç bir əlaqəsi olmayan bu şəxs, virusun pişikdən insana keçməsinin ilk güclü sübutu kimi qiymətləndirilir.

H5N1 virusu 1959-cu ildən bu yana ciddi dəyişikliklər keçirərək müxtəlif məməli növlərinə, o cümlədən su samurlarından qütb ayılarına qədər yayılıb. Bununla belə, son hallarda virusun insanlarda yaratdığı təsirin nisbətən yüngül olduğu bildirilir. Antikor aşkarlanan baytar əməkdaşının xəstəliyi simptomsuz keçirməsi buna nümunə göstərilir. 2024-cü ilin əvvəlindən bəri dünyada qeydə alınan 71 haldan yalnız ikisinin ölümcül nəticələnməsi virusun ölümcüllüyünün azaldığına dair ümidverici göstərici kimi qiymətləndirilir.

Alimlər bu mərhələdə əsas risk faktorunun "çiy qidalanma” olduğunu vurğulayır. Virus yüksək temperaturda məhv olduğu üçün qidaların bişirilməsi yoluxma riskini tamamilə aradan qaldıra bilir. Ev heyvanlarının insanlarla yaxın təması nəzərə alındıqda, pişiklərdə və digər evcil heyvanlarda qəfil tənəffüs problemlərinin ciddi qəbul edilməsi tövsiyə olunur. Mütəxəssislər hazırkı mərhələdə təhlükəsiz qidalanma üsullarının seçilməsini ən effektiv qorunma yolu kimi qiymətləndirir.